الاختراعات العلمية
Əvvəllər alimlər plastikin özünün digər birləşmələrlə, demək olar ki, reaksiyaya girmədiyini düşünürdülər. Mikroplastikin sağlamlığa vurduğu zərər isə əsasən onun tərkibində olan və ya hissəciklərin səthini çirkləndirən kimyəvi qatqılarla əlaqələndirilirdi.
Kolumbiya Universitetinin professor Vey Minin rəhbərlik etdiyi kimyaçılar qrupu sənayedə ən geniş istifadə olunan plastik növlərinin — polietilen, polipropilen, polistirol, polivinilxlorid və polietilentereftalatın nümunələrini təhlil edib.
Araşdırma nəticəsində məlum olub ki, mikroplastik su ilə təmasda olduqda reaktiv oksigen növləri adlanan aktiv birləşmələr əmələ gətirir. Bu birləşmələr oksidləşdirici stressə və iltihaba səbəb olaraq hüceyrələrə zərər verə bilər.
Tədqiqatın nəticələri Nature jurnalında dərc olunub: https://www.nature.com/articles/s41586-026-11141-y
Alimlər müəyyən ediblər ki, su ilə təmas zamanı mikroplastik hissəciklər öz-özünə qeyri-sabit kimyəvi birləşmələr yaradır. Plastik suyu özündən uzaqlaşdıran xüsusiyyətə malik olduğundan, onun səthindəki su molekulları adi hidrogen rabitələrini əvvəlki qaydada formalaşdıra bilmir. İki mühitin təması elektrik yüklü hissəciklərin yenidən paylanmasına və hidroksil radikallarının yaranmasına gətirib çıxarır. Hidroksil radikalları reaktiv oksigen növlərinin ən aqressiv və təhlükəli formalarından biridir.
Bu radikallar hüceyrələrdəki üzvi molekullarla çox sürətlə reaksiyaya girir. Onlar DNT molekullarının zədələnməsinə, mitoxondrilərin fəaliyyətinin pozulmasına və zülalların strukturunun dəyişməsinə şərait yarada bilər.
Professor Vey Min bunu belə izah edir:
“Mikroplastik bu reaktiv birləşmələri fasiləsiz istehsal edən kiçik bir fabrik kimi fəaliyyət göstərir. İnsan hüceyrələrinin 60–70 faizi sudan ibarət olduğuna görə, bu təsir orqanizmin müxtəlif hissələrində özünü göstərə bilər”.
جميع الابتكارات العلمية
