新闻
Elmi tədqiqatlarda süni intellektdən məsuliyyətli istifadə: Avropa Komissiyasının yeni tövsiyələri
Avropa Komissiyasının yeni tövsiyələri elmi tədqiqatlarda süni intellektdən şəffaf, etik və məsuliyyətli istifadənin əsas prinsiplərini müəyyən edir.
Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı elmi tədqiqatların aparılması, məlumatların təhlili və elmi nəticələrin qiymətləndirilməsi proseslərinə yeni imkanlar gətirir. Bununla yanaşı, süni intellektdən istifadə zamanı elmi dürüstlüyün, şəffaflığın və tədqiqatçı məsuliyyətinin qorunması mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Avropa Komissiyasının 16 oktyabr 2026-cı il tarixində açıqladığı məlumatda elmi tədqiqatlarda generativ süni intellektdən məsuliyyətli istifadəyə dair Avropa Tədqiqat Məkanının tövsiyələrinin yeniləndiyi bildirilir. Yenilənmiş sənəd süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafını nəzərə alır və xüsusilə avtonom süni intellekt sistemlərinin tətbiqinə, elmi məqalələrin ekspert qiymətləndirilməsinə və tədqiqat layihələrinin dəyərləndirilməsinə diqqət yetirir.
Tövsiyələrə əsasən, elmi fəaliyyət zamanı süni intellektdən istifadə tədqiqatçının məsuliyyətini aradan qaldırmamalıdır. Elmi nəticələrin düzgünlüyü, məlumatların etibarlılığı və yekun qərarların əsaslandırılması insan nəzarəti altında təmin edilməlidir.
Süni intellekt məlumatların ilkin təhlili, mətnlərin dil baxımından təkmilləşdirilməsi və müxtəlif informasiya mənbələrinin sistemləşdirilməsi kimi proseslərdə tədqiqatçılara kömək edə bilər. Bununla belə, əldə edilən nəticələrin yoxlanılması, mənbələrin düzgün göstərilməsi və məxfi məlumatların qorunması əsas prinsiplər olaraq qalır.
Xüsusi diqqət elmi məqalələrin və tədqiqat layihələrinin ekspert qiymətləndirilməsinə yönəldilir. Süni intellekt müəyyən texniki tapşırıqların yerinə yetirilməsinə kömək etsə də, elmi keyfiyyətin qiymətləndirilməsi və yekun qərarların qəbul edilməsi üzrə məsuliyyət ekspertlərin üzərində qalmalıdır. Bu zaman müvafiq elmi qurumların və maliyyələşdirici təşkilatların qaydaları da nəzərə alınmalıdır.
Yenilənmiş tövsiyələrdə avtonom süni intellekt sistemlərinin fəaliyyətinə nəzarət məsələsi də vurğulanır. Belə sistemlər mürəkkəb tapşırıqları müstəqil yerinə yetirmək imkanına malik olduqları üçün onların nəticələrinin yoxlanılması və insan nəzarətinin təmin edilməsi daha da aktuallaşır.
Elmi ictimaiyyət üçün əhəmiyyəti
Süni intellektdən məsuliyyətli istifadə elmi tədqiqatların səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, onların etibarlılığının və keyfiyyətinin qorunmasına xidmət edir. Bu yanaşma universitetlər, elmi tədqiqat mərkəzləri və tədqiqatçılar üçün süni intellektin tətbiqinə dair aydın prinsiplərin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Rəqəmsal transformasiya şəraitində elmi yeniliklərin əldə edilməsi ilə yanaşı, onların etik və məsuliyyətli şəkildə tətbiqi də müasir elmi fəaliyyətin əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur.
Avropa Komissiyası, ERA Living Guidelines on the Responsible Use of Generative AI in Research, 16 oktyabr 2026.
