ELM GÖZƏLDİR
Məhşur alim Aziz Sancar molekulyar biologiya sahəsində apardığı tədqiqatlarla hüceyrələrin zədələnmiş DNT-ni necə bərpa etdiyini anlamağa mühüm töhfə verib. Onun elmi fəaliyyəti xüsusilə ultrabənövşəyi şüaların DNT-də yaratdığı zədələrin aradan qaldırılması mexanizmlərinin öyrənilməsi ilə bağlıdır.
DNT canlı orqanizmlərin genetik məlumatını daşıyır. Günəşin ultrabənövşəyi şüaları, bəzi kimyəvi maddələr və digər amillər DNT-nin strukturunu zədələyə bilər. Bu zədələr düzgün bərpa edilmədikdə mutasiyalara və bəzi xəstəliklərin, o cümlədən xərçəngin yaranma riskinin artmasına səbəb ola bilər.
Aziz Sancar bakteriyalarda DNT-nin bərpasında iştirak edən fermentləri araşdıraraq zədələnmiş hissənin necə tanındığını və DNT zəncirindən çıxarıldığını müəyyənləşdirən tədqiqatlar aparıb. O, xüsusilə nukleotid eksiziyası təmiri adlanan mexanizmin molekulyar əsaslarının aydınlaşdırılmasında mühüm rol oynayıb. Bu proses zamanı zədələnmiş DNT hissəsi kəsilib çıxarılır, boşluq isə hüceyrənin biokimyəvi mexanizmləri vasitəsilə tamamlanır.
Alimin tədqiqatları həmçinin DNT-ni bərpa edən fotoliaza fermentinin fəaliyyətinin və işığın bu prosesdəki rolunun öyrənilməsini əhatə edir. Bu araşdırmalar hüceyrələrin genetik sabitliyi necə qoruduğunu daha dərindən anlamağa imkan verib.
Aziz Sancar Tomas Lindal və Pol Modriçlə birlikdə 2015-ci ildə Kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb. Mükafat DNT-nin bərpası mexanizmlərinin molekulyar səviyyədə öyrənilməsinə görə verilib.
Bu elmi nailiyyətlərin əhəmiyyəti yalnız fundamental biologiya ilə məhdudlaşmır. DNT zədələrinin və bərpa mexanizmlərinin daha yaxşı anlaşılması xərçəngin yaranma səbəblərinin araşdırılması və müalicə strategiyalarının təkmilləşdirilməsi üçün elmi baza yaradır.
