lightbulb SCIENCE IS BEAUTIFUL

İqtisadiyyat: İnsanlar qərarları necə qəbul edirlər? (2026-cı ilin Nobel mükafatı)

Sabahın gözləntisi, bugünün qərarı: İqtisadiyyat necə işləyir?

 İqtisadiyyat: İnsanlar qərarları necə qəbul edirlər? (2026-cı ilin Nobel mükafatı)

2026-cı ildə Robert Hall və Michael Woodford makroiqtisadi sabitləşmənin tədqiqinə görə Nobel mükafatına layiq görülüblər.

- Mürəkkəb elmi dillə: “İstehlakçıların zamanlararası seçimlərini və inflyasiya gözləntilərinin idarə edilməsini nəzərə alan makroiqtisadi modellərin mikroiqtisadi əsasları”.

- Sadə dillə: Əvvəllər iqtisadiyyatı qiymətləndirərkən əsasən ümumi göstəricilərə — ÜDM-ə, inflyasiyaya və digər makroiqtisadi rəqəmlərə baxılırdı. Alimlərin yanaşması isə göstərir ki, ölkə iqtisadiyyatını anlamaq üçün ayrı-ayrı ailələrin və insanların necə qərar qəbul etdiklərini də nəzərə almaq lazımdır.

Robert Hallın nümunəsi: Təsəvvür edin ki, sizə gözlənilmədən mükafat verilib. Çox güman ki, həmin pulu dərhal xərcləməyə başlayacaqsınız. Ancaq maaşınızın altı aydan sonra artırılacağını əvvəlcədən bilsəydiniz, xərclərinizi və büdcənizi hələ indidən dəyişməyə başlayardınız. Deməli, bugünkü iqtisadi davranışlarımız sabahdan nə gözlədiyimizdən də asılıdır.

Michael Woodfordun nümunəsi: Mərkəzi Bank bəzən iqtisadiyyata təsir göstərmək üçün qaydaları dərhal dəyişməli olmur. Kreditlərin gələcəkdə də baha qalacağına dair inandırıcı mesaj verməsi kifayət edə bilər. İnsanlar daha az kredit götürməyə və iri alışları təxirə salmağa başlayırlar. Nəticədə tələbat zəifləyir və inflyasiyanın sürətini azaltmaq mümkün olur.