ELMI YENILIK
Mikroplastik və nanoplastik insan orqanizminin ən yaxşı qorunan nahiyələrindən biri olan baş beynində də aşkarlanıb. Nəticələri Nature Health jurnalında dərc olunan Çin alimlərinin genişmiqyaslı araşdırmasında həm sağlam, həm də şişdən zədələnmiş beyin toxumalarında plastik hissəciklərin mövcudluğu müəyyən edilib.
Beynin qoruyucu baryeri plastik hissəciklərin qarşısını ala bilirmi?
İnsan beynini zərərli maddələrdən qoruyan əsas mexanizmlərdən biri qan-beyin baryeridir. Bu mürəkkəb bioloji sistem qanda dövr edən bir çox maddənin beyin toxumasına keçməsini məhdudlaşdırır.
Lakin tədqiqatın nəticələri göstərir ki, mikroplastik və nanoplastik hissəciklər bu qoruyucu sistemin mövcud olduğu şəraitdə belə beyin toxumalarında aşkar edilə bilər.
Alimlər lazer əsaslı infraqırmızı spektroskopiya (LDIR) və skanedici elektron mikroskopiyası (SEM) kimi yüksək dəqiqlikli üsullardan istifadə edərək ümumilikdə 191 toxuma nümunəsini təhlil ediblər.
Təqdim olunan nəticələrə əsasən, plastik hissəciklər şişdən zədələnmiş beyin nümunələrinin 99,4%-də, sağlam toxuma nümunələrinin isə 100%-də qeydə alınıb.
Plastik hissəciklərin miqdarı nə qədər olub?
Tədqiqatda toxumaların vəziyyətindən asılı olaraq plastik konsentrasiyasının fərqləndiyi müşahidə edilib.
Sağlam beyin və onurğa beyni toxumalarında: orta konsentrasiya 50,3 mikroqram/qram olub.
Şiş toxumalarında: qlioma və meningioma nümunələrində konsentrasiya daha yüksək qeydə alınıb və maksimum 129 mikroqram/qram səviyyəsinə çatıb.
Bu nəticələr şiş toxumalarında plastik konsentrasiyasının daha yüksək ola biləcəyini göstərir. Bununla belə, plastik hissəciklərin çoxluğu ilə şişlərin yaranması və ya inkişafı arasında səbəb-nəticə əlaqəsi müəyyən etmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.
İnsan beynində hansı plastik növləri tapılıb?
Alimlər nümunələrdə gündəlik həyatda geniş istifadə olunan bir neçə polimer növünü müəyyən ediblər:
Polietilentereftalat (PET) — içki butulkalarının istehsalında geniş istifadə olunur.
Polietilen — plastik torbaların və müxtəlif qablaşdırma materiallarının əsas komponentlərindəndir.
Poliamid — neylon kimi sintetik liflərin istehsalında istifadə olunur.
Polivinilxlorid (PVC) — su borularında, tikinti materiallarında və sənayedə tətbiq edilir.
Araşdırmada nanoplastik hissəciklərin də əhəmiyyətli yer tutduğu bildirilir. Bu hissəciklər mikroplastikdən daha kiçikdir və ölçüləri onların bioloji baryerlərlə qarşılıqlı təsir imkanlarının araşdırılmasını xüsusilə vacib edir.
Tədqiqat insan beynində plastik hissəciklərin mövcudluğuna dair əlavə elmi sübutlar təqdim edir. Şiş toxumalarında daha yüksək konsentrasiyanın qeydə alınması isə mühüm bir sual doğurur: plastik hissəciklər xəstə toxumalarda niyə daha çox toplanır?
Bunun səbəbi toxumaların xüsusiyyətləri, xəstəlik zamanı baş verən bioloji dəyişikliklər və ya digər amillərlə əlaqəli ola bilər. Hazırda bu nəticələr mikroplastikin beyin şişlərinə səbəb olduğunu sübut etmir.
Əsas nəticə: Mikroplastik və nanoplastikin insan beynində mövcudluğu sağlamlıq baxımından əhəmiyyətli tədqiqat istiqamətidir. Növbəti mərhələdə alimlər bu hissəciklərin orqanizmdə necə hərəkət etdiyini, toxumalara hansı təsirləri göstərdiyini və xəstəliklərlə əlaqəsinin olub-olmadığını daha dəqiq müəyyənləşdirməlidirlər.
Bütün elmi yeniliklər
